Hoe ontstaan gewoontes? En… kun je gewoontes doorbreken?

Hoe ontstaan gewoontes? Dat je bepaalde dingen doet zonder erbij na te denken. Routinematig alsof je op de automatische piloot overstapt. Zoals je tanden poetsen, een koekje, blokje kaas of drankje nemen als je thuiskomt uit je werk, opstaan als de wekker afgaat, uitkijken als je oversteekt, stopwoordjes, je sleutels altijd op een vaste plek neerleggen et cetera. Gewoontes, je hebt ze en kent ze. Maar hoe ontstaan gewoontes? Waarvoor dienen ze? En… kun je gewoontes afleren, doorbreken of veranderen?

Hoe ontstaan gewoontes nu eigenlijk?

Gewoontes komen niet plots uit de lucht vallen. Het zijn eigenlijk ingesleten gedragspatronen. Die gedragspatronen ontwikkel je zonder dat je er bewust van bent. Je gewoontes ontstaan door dingen regelmatig te doen. Op een bepaald tijdstip, plek, in reactie op een gebeurtenis et cetera. Door de herhaling worden gedragingen op een gegeven moment onderdeel van je doen en laten en dus een gewoonte. Het onderzoek van de hond van Pavlov in de vorige eeuw onderstreept dat. Gewoontes ontwikkel je niet door het één of twee keer te doen. Het is een gevolg en/of resultaat van bij wijze van spreken heel veel kleine stapjes die je eerder hebt gezet en is op den duur deel van je persoonlijkheid. Een tweede natuur. Naast herhaling spelen ook individuele eigenschappen en sociale omgeving een rol bij het ontstaan van gewoontes.

Wanneer ontstaan gewoontes?

hoe ontstaan gewoontesHet antwoord op de vraag ‘Hoe ontstaan gewoontes?’ kan niet los worden gezien van wanneer je gewoontes ontwikkelt. Is je leventje namelijk vanaf je geboorte niet gevuld met allerlei routinematige handelingen? Het zal je dan ook niet verbazen dat gewoontes zich al op zeer jonge leeftijd in het menselijke brein nestelen. Bijvoorbeeld: huilt je baby? Dan pak je hem op en geeft aandacht. Sabbelt je kleine spruit op z’n hand? Dan geef je het eten. Op een gegeven moment heeft de kleine in de gaten dat huilen, aandacht oplevert. Sabbel ik op mijn hand? Dan krijg ik eten. Herhaal je telkens de handelingen? Dan creëer je gewoontes. Ook andere gedragingen zoals zorgen voor rust en regelmaat zijn gewoontes die je kind na enige tijd oppikt. Het geeft je kleine een fijn gevoel van zekerheid en veiligheid. Kortom, gewoontes krijg je met de paplepel ingegoten. Dat geldt zowel voor goede als slechte gewoontes.

Waarom ontwikkel je gewoontes?

Het is ook interessant om te kijken waarom je gewoontes ontwikkelt. Want gewoontes zijn zeker ook functioneel. Immers, zonder gewoontes zou je bij wijze van spreken elke dag opnieuw het wiel moeten uitvinden. Bedenken hoe je moet lopen, tanden poetsen, naar je werk rijden enzovoort. Bijna de helft van je dagelijkse handelingen, ongeveer 40 tot 45%, is gewoontegedrag en kost weinig moeite en inspanning. Dat is prettig, want daardoor maak je efficiënter gebruik van je brein. Je houdt mentale ruimte over voor andere informatie en bent daardoor in staat je met ingewikkelde zaken bezig te houden. Dus in die zin maken gewoontes je leven een stuk aangenamer en eenvoudiger. Maar er is ook een keerzijde. Gewoontes kunnen je leven ook negatief beïnvloeden. Denk aan je leven dat een sleur wordt door vastgeroeste patronen. Je gaat altijd naar dezelfde plek op vakantie. Op je werk lunch je altijd met dezelfde collega’s, neemt dezelfde route naar je werk, maar ook: ongezond eten, te weinig sporten, altijd te hard werken, negatief denken, altijd te laat zijn en dergelijke. Het zijn allemaal gedragingen die – zonder dat je het merkt – door de herhaling plots een routine worden.

Kun je gewoontes veranderen of afleren?

Het is een feit dat er gewoontes zijn die je liever kwijt bent dan rijk. Denk maar aan te weinig bewegen, ongezond eten, roken, altijd en eeuwig te laat komen, nagelbijten, stopwoordjes gebruiken enzovoort. Toch is het niet eenvoudig om oude patronen te doorbreken, veranderen of af te leren. Het kan wel. Weet je namelijk van jezelf hoe gewoontes onstaan en de routine die erachter schuilgaat? Dan kun je veranderen. Nee, niet subiet met alle routinematige handelingen die je niet fijn vind, maar stap voor stap. De Amerikaanse wetenschapsjournalist van de New York Times Charles Duhigg heeft daarover een boek geschreven getiteld: ‘The Power of Habit’. Hierin beschrijft hij hoe je in 3 stappen je nare, slechte of ongezonde gewoontes positief kunt veranderen. Hierbij draait het erom dat je je slechte routine vervangt door een beter alternatief die eenzelfde beloningsgevoel geeft. Begin je klein en doe je elke dag een klein beetje? Dan kun je elke gewoonte veranderen.

Op mijn website is nog veel meer informatie te vinden over het doorbreken van slechte gewoontes. Naast de vraag ‘Hoe ontstaan gewoontes?’ schrijf ik bijvoorbeeld ook over hoe je slechte gewoontes doorbreekt en hoe je die verandering ook daadwerkelijk vol gaat houden. Kijk bijvoorbeeld onder dit artikel bij gerelateerde artikelen.

Iedereen heeft slechte gewoontes. In dit artikel heb ik geprobeerd antwoord te geven op de vraag ‘Hoe ontstaan gewoontes?’ Ik ben erg benieuwd met welke gewoontes jij wilt breken. Laat je reactie achter onder het artikel.

 

Meer Artikelen

6 reacties Voeg ook een reactie toe

  1. Ik heb een tamelijk groot probleem ik poets namelijk bijna nooit mijn tanden de laatste keer is nu 2 weken geleden…

    Ik ben er simpelweg ge lui voor denk ik.
    Heeft iemand een tip. 🙁

      • Beste Marieke, hierbij zal je naar de oorzaak van je probleem moeten gaan. Ik adviseer je om een professionele hulpverlener in de arm te nemen. Want het blijft lastig om je eigen oorzaken te doorzien.. (Anders had je ze al lang zelf opgelost…)
        Veel succes! Hartelijke groet Albert

  2. Beste Albert je artikelen zijn geweldig ik zou wat meer willen weten hoe te stoppen met piekeren ik ben een chronische piekeraar en mijn gedachten triggeren alles wat ik denk in het echte leven en zorgen voor angsten voor mensen geluiden bewegingen ectra… grtjes Johnny

    • Hoi Johnny,

      Googelend naar “breken met slechte gewoontes” stuitte ik op dit blog en op je vraag. Ik hou niet van onbeantwoorde vragen en ik kon het niet laten ook jouw naam, die ondanks je verzoek, nog steeds op de site vermeld staat, te googlen. Als dank voor Marie, waarvan ik genoten heb, reageer ik op je vraag.

      Weet dat onze hersenen standaard in een staat van “denken” of “interne dialoog” schakelen, zodra we even niets doen. Neurowetenschappers noemen het “the default mode network”. In deze staat begin je dus automatisch te denken over verleden en toekomst, over wat jij van anderen denkt en wat zij van jou denken, over wat niet goed was en beter zou moeten. Erg vermoeiend. Ook ik heb er jaren last van gehad.

      De kunst is je niet door die stroom aan gedachtes mee te laten sleuren door er helemaal in verdiept te raken. Je hebt zelf al geconstateerd dat dat zorgt voor angsten voor mensen, geluiden, bewegingen, etc. Niet echt zinvol dus.

      Automatisch richt je denken zich dus op verleden en toekomst. De manier om hieruit te ontsnappen is je dus te oefenen in het richten van je aandacht op het hier en nu. Hiervoor zijn een aantal manieren. Best is om uit te proberen wat bij je past. Stap 1 = richt je op je ademhaling. Zodra je weer “in gedachten” raakt en dat opmerkt, breng je je aandacht weer bij je ademhaling. Let op hoe de lucht door je neus je longen in gaat, hoe dat voelt, welk geluid dat maakt en hoe je borstkas uitzet > let op hoe de lucht je lichaam weer verlaat, let op het verschil tussen in en uitademing, verschil in lucht temperatuur, in geluid, in ontspanning van je borstkas.

      Om je te helpen om je aandacht te richten kan het handig zijn om je denken bezig te houden. Je kan tellen van 1 naar 10 en weer bij 1 beginnen. Iedere keer dat je merkt dat je hebt doorgeteld, de tel kwijt bent, begin je weer bij 1. Zo leer je je bewustzijn te vergroten en meer controle te krijgen over je gedachten.

      Het is niet veel anders dan leren gitaar spelen. Voor mij een onmogelijkheid, ik heb het niet geleerd. Voor jou een eitje, want veel geoefend. Ik zing, in een koor, en gebruik als afleiding een toonladder in plaats van tellen. Jij zou een serie akkoorden kunnen gebruiken, zacht in je hoofd zingen en blijven herhalen.

      Hoe meer je oefent, hoe beter je erin wordt. Als met alles. Ik ervaar het als vakantie van mijn eigen voortrazende brein en toen ik eenmaal wat meer oefening had, kreeg ik een enorme hoeveelheid energie van die korte vakanties van eigen denken.

Geef een reactie