Gehaast? Dit kun je doen om het te voorkomen

Kom je tijd te kort? Dit geeft hoogstwaarschijnlijk een gevoel van haast. De gestreste druk die je dan ervaart, zal wel bekend voor komen. Haast om iets af te krijgen, om een deadline te halen, of in bredere zin, haast om verder in het leven te komen. In deze blog ga ik het hebben over haast. Wat is haast? Waarom hebben we haast en hoe kun je ervoor zorgen dat je jezelf in de haast niet voorbijstreeft?

 

Je raakt van jezelf verwijderd

Misschien roept het woord ‘haast’ direct bepaalde gevoelens bij je op. Haast wordt vaak geassocieerd met ervaringen van gejaagdheid, onrust of zelfs stress. Er zijn verschillende definities van het begrip en ook komen in onze taal veel spreekwoorden en gezegden voor waarin haast centraal staat. “Haastige spoed is zelden goed” is er zo eentje die we allemaal wel kennen. In het Nederlandse woordenboek wordt haast gedefinieerd als: ‘De drang om iets snel te doen.’[1]

Als je haast hebt, verplaatst de aandacht van jouw handelen zich naar het doel van die handeling. Het voltooien van de actie is het enige wat telt. De aandacht voor de handeling zelf verdwijnt. Wanneer je haast hebt, ben je niet meer in het moment aanwezig. Je raakt dan van jezelf verwijderd en je voelt jezelf minder verbonden met de wereld om je heen en jouw eigen authentieke gevoelens. Het dwingende karakter van haast maakt je onrustig. Het is een merkwaardig fenomeen waar Herman van Veen in de jaren zeventig al een prachtig liedje over schreef:

Opzij, opzij, opzij,
maak plaats, maak plaats, maak plaats,
We hebben ongelofelijke haast.
Opzij, opzij, opzij,
want ik ben haast te laat,
We hebben maar een paar minuten tijd.

Hiermee dreef de zanger de spot met onze neiging zo snel mogelijk door het leven te scheren. Goed dus, om bewust stil te staan bij haast en het destructieve karakter ervan bloot te leggen.

 

Aandacht: de tegenhanger van haast

Haast is het tegenovergestelde van aandacht. Het woord ‘aandacht’ associeer je doorgaans met ervaringen van concentratie, ijver en ontspanning. Nu wil ik haast niet afserveren als een eenduidig slechte of negatieve eigenschap. Haast heeft ook een functie. Je kunt haast onderbrengen in de categorie onaangename emoties die dienen om jouw eigen grenzen te bewaken. Haast is het broertje van woede en het zusje van schaamte: allemaal beschermingsmechanismen die jou proberen te dienen. Heel nobel, totdat ze de overhand nemen. Dan zijn ze niet meer zo onschuldig.

Soms moet je haast maken om praktische redenen. Je moet de trein halen of je hebt een belangrijke afspraak. Er zijn dingen die haast hebben en dat is prima. Ik heb het in deze blog dan ook niet over onschuldige haast, maar over het soort haast dat je uit de pas doet lopen. Het soort haast dat je doet vergeten om in het moment aanwezig te zijn en om je heen te kijken.

 

Met haast betaal je een prijs

Je leeft in tamelijk gejaagde tijden. De wereld om je heen verandert snel; in bepaalde opzichten veel sneller dan ooit tevoren. Het aantal visuele prikkels waaraan je op een dag worden blootgesteld, is sterk toegenomen. De beelden die je om de oren vliegen vanaf je telefoon, laptop en tablet vormen een constante stroom van informatie. Als mens kun je per dag maar een beperkt aantal prikkels verwerken, anders stroomt het spreekwoordelijke pannetje over. Wanneer dat gebeurt, ervaar je stress.

Veel mensen kampen tegenwoordig met burn-out en stressklachten als gevolg van haast en vooral het gebrek aan rust, waarmee die haast zou moeten worden afgewisseld. Haastige mensen weten na verloop van tijd niet meer hoe het voelt om te ontspannen en raken de behoefte aan momenten van rust ook kwijt. Als haast een manier van leven wordt, dan neem je een groot gezondheidsrisico. Geen mens kan een leven lang haast hebben zonder daar vroeg of laat de prijs voor te betalen.

 

Leven op milde uitputting

Wie in haast leeft, leeft op milde uitputting, op adrenaline. Deze manier van leven heeft een korte houdbaarheidsdatum. Gelukkig is je lichaam een krachtig instrument dat bij een teveel aan haast en een tekort aan ontspanning op de rem zal gaan staan. Het lichaam is koppiger dan de koppigste snelheidsduivel. Klachten die ontstaan, variëren van hartkloppingen, rugpijn, slecht zien, zweetaanvallen, slecht slapen, tergende moeheid tot hyperventilatie en paniekaanvallen. Ben je bewust van de gevolgen van chronische haast. Een burn-out vraagt om een lange herstelperiode. Dat kun je voor zijn door je vaart te minderen. Het zal je veel tijd opleveren.

 

Haast als cultureel verschijnsel

Hoewel je rationeel wel weet dat haastig zijn jou niet direct een dienst bewijst, houd je het toch goed vol om deze eigenschap te cultiveren. Dat komt omdat jouw neiging tot haast voor een deel ook cultureel wordt bepaald. Haast wordt in de westerse maatschappij niet zelden juist gelijkgesteld aan ijver en hard werken: het wordt gezien als een positieve eigenschap. ‘Hij heeft haast, dus hij zal wel hard werken!’ Bewust of onbewust waardeer je de haast in anderen.

 

Er is verschil met onze zuiderburen

In de meer zuidelijke landen als Portugal, Spanje en Italië wordt rust nemen juist gecultiveerd. Mensen berusten als ze in de rij staan te wachten. Ze nemen de tijd om een praatje met elkaar te maken. Ze slapen in de middag en hebben daar zelfs een woord voor: siësta. Ze plannen letterlijk meer tijd in om te ontspannen. De maatschappij in deze culturen is anders ingericht waardoor het sociaal aanvaardbaar is en zelfs vanzelfsprekend is om rust te nemen.

 

Het ethos van hard werken

Zuidelijke culturen laten al met al een minder gehaaste houding zien ten opzichte van het leven van alle dag. Het woord ‘traquilo’ wordt er veel vaker gebezigd dan in onze westerse maatschappij waar hard werken, op tijd zijn en punctualiteit hoog in het vaandel staan. Nederlanders en Belgen gaan tot op zekere hoogte nog altijd gebukt onder het Christelijke ethos waarin plezier maken ondergeschikt is aan hard werken.

Er moet in onze landen wel een beetje geleden worden voordat je jezelf op wat ontspanning mag trakteren, en ‘doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg.’ Je wil door onze omgeving beslist niet als ‘lui’ worden bestempeld. Dat risico denk je te lopen als je niet de nodige haast aan de dag legt. Let maar eens op hoe vaak mensen met subtiele trots aangeven ‘heel erg druk te zijn’ of ‘heel veel haast te hebben.’ We zeggen in Nederland en België graag dat we haast hebben en niet dat we de hele dag lekker niks hebben gedaan. Een hele andere mentaliteit dan de joie de vivre en tranquilamente van onze zuiderburen.

 

Kan het gras nog groener?

De inrichting van onze huidige maatschappij levert een belangrijke bijdrage aan onze haast om haast te maken. Ik heb het hier over de effecten van de zichtbaarheid van jouw sociale omgeving. In veel gevallen presenteer jij jezelf tegenwoordig online door middel van een social media profiel; een relatief jonge ontwikkeling met enorme sociaal-maatschappelijke gevolgen. Vroeger was het enkel de buurman die groener gras in de tuin had liggen waar je met enige nijd naar kon kijken. Tegenwoordig is dat gras een uitgestrekt landschap waarvan je het begin en het eind met het blote oog niet meer kunt zien.

Jezelf vergelijken met anderen is een van de belangrijkste oorzaken van jouw driftige haast en toch doe je het de hele dag, bewust of onbewust. Sociale media geven dikwijls een vertekend beeld van de werkelijkheid. Je presenteert jezelf online graag als een geslaagd individu: klinkende wijnglazen, breed lachende vrienden, parelwitte stranden, olijke kinderkamers en spetterende huwelijksfoto’s. Je accentueert gelukkige momenten. Daar steken je dagelijkse beslommeringen pover bij af.

 

Vergelijken leidt tot zelfvervreemding

De rauwe randjes van je bestaan laat je online graag achterwege. Daar is ook niets mis mee, maar zie de betrekkelijkheid er wel van in. Houd jouw eigen levensdoelen voor ogen. Die zijn voor iedereen verschillend. Streven naar een leven dat gebaseerd is op een geslaagd Facebook profiel van iemand anders, is sterk af te raden. Het zorgt voor de haast om een ander leven te leiden dan dat van jezelf en doet een flinke duit in het zakje van de zelfvervreemding die chronische haast veroorzaakt.

 

“Schildpadden kunnen meer over de weg vertellen dan hazen.”[2]

 

Kahlil Gibran

 

 

Stress- en burn-out klachten door haast

Haast is in de meeste gevallen contraproductief. Je gaat er niet sneller door, maar langzamer. Ga maar eens proberen zo snel mogelijk de krant te lezen, of een boek. Je krijgt er weinig van mee. Dat maakt dat de schoonheid van het mooiste detail langs je heen gaat. Zo gaat dat bij het lezen van een boek, maar ook bij de ervaring van het leven zelf. Haast maakt dat je sneller wilt gaan dan je natuurlijke tempo. Het leidt tot het maken van de verkeerde keuzes en op den duur – in een hardnekkig geval – tot een leven dat niet bij je past.

Wanneer je al jaren in haast hebt geleefd, moet je vaak achteraf bekennen dat je het gevoel had achter glas te leven, afgesneden van de wereld die je zelf had gecreëerd. Een eenzaam bestaan waar je niet naar zou moeten streven. Op tijd ontspannen en zorgen dat je op de rem gaat staan als er te veel van je wordt gevraagd, voordat je lichaam dat doet, is noodzakelijk om een gezond en gelukkig leven te leiden.

 

Kan haast je ook dienen?

Haastige spoed is dus maar zelden goed. Dat is nu wel duidelijk. Maar kan haast je ook dienen? Deze vraag dwingt je om terug te gaan naar het oorspronkelijke, onschuldige karakter van haast waar ik het eerder in de deze blog over had, namelijk haast als natuurlijk beschermingsmechanisme.

Soms kan een beetje gezonde gejaagdheid en haast ervoor zorgen dat je in actie komt wanneer dat nodig is. Wanneer je niet van jezelf verwijderd bent, ervaar je haast op momenten dat er gehandeld moet worden. Het kan aanzetten tot een mentaliteit van aanpakken in tijden waarin dat nodig is.

Ben je niet tevreden met je baan, je relatie of de plek waar je woont? Dan kan haast je dienen om weg te komen uit die situatie. Haast krijgt dan weer zijn natuurlijke functie terug als bewaker van je grenzen en kan de weg vrijmaken naar een situatie die beter bij je past. Haast komt in zo’n geval voort uit gezonde levenslust en enthousiasme om een leven te leiden waarin je jouw volle potentie benut. Gepaste haast kan je dus beslist van dienst zijn als je het herkent voor wat het is en je er niet door laat leiden.

Herken je de relatie tussen haast en het risico op stress en burn-out? Laat hieronder in het reactieveld weten wat jij eraan doet om de rust te bewaren. De overige lezers zullen je er dankbaar voor zijn! Of deel deze blog via de social media knoppen. Dat is een mooie manier om jouw betrokkenheid met je vrienden te laten zien.

 

[1] http://www.encyclo.nl/begrip/haast

[2]  http://wijzespreuken.com/haast/

 

17 gedachten over “Gehaast? Dit kun je doen om het te voorkomen

  1. Wat een helder geschreven blog! Ik ben als een haas aan het rondrennen geweest. Zelfs tijdens mijn burn-out moest ik er van mijzelf weer zo snel mogelijk uit zien te komen! Het lichaam werkte eerst nog tegen. Even later de reserve opgeladen energie, weer ingezet tot mijn lichaam en geest opnieuw verslagen werden.

    Inderdaad: ‘haastige spoed is zelden goed’. Wat is mijn doel? Mijzelf voorbij rennen in het leven om mee te kunnen draaien in deze maatschappij?! Op zoek naar mijzelf is mijn thema nu.

    Laat jouw rad niet te lang ronddraaien. De euforie is van korte duur maar de nasleep misselijkmakend.

    Laten wij elkaar helpen om stil te staan. ‘Zijn’ en laten ‘zijn’.

    • Goede morgen Learn2live,
      ik complimenteer je graag met deze duidelijke reactie op de mooie blog van Albert.. Je eindigt met ‘Zijn’ en laten ‘zijn’. Toen ik dat las dacht ik, ja gelijk heeft hij. Jammer dat je een schuilnaam gebruikt en je daarmee verstopt achter wie je niet bent. Kwetsbaar misschien? Don’t worry. Je kracht zit van binnen, samen met je goede inzicht en daar binnen ben je niet te kwetsen. Daar heb je jezelf gevonden en je eigen naam past daar prima bij omdat je weet en anderen het mogen weten dat je goed mooi en compleet zoals je bent. Misschien wil je dingen iets anders zien en daar kan je dan aan werken op je eigen tempo. Dat heet groeien en het mooie eraan is dat het een onomkeerbaar proces is dat zich afspeelt onafhankelijk van wat de wereld buiten je ervan denkt te moeten vinden. Daar wordt je dan geen slachtoffer meer van maar wordt je een medemens die onbaatzuchtig voedend kan werken voor anderen. Daarvan burn je niet out. Je gaat er wel van stralen. Ik wens je alle succes.

      • Beste Cees,

        Bedankt voor uw ongelofelijk mooie reactie! U zegt alles precies zoals het is en waar ik mee worstel, bijzonder! Mijn schuilnaam is inderdaad omdat ik mij hierin kwetsbaar voel. Mooie woorden heeft u geschreven, deze ga ik kopieëren en printen! Bedankt!

      • Hallo Cees, dank voor jouw reactie op het comment van Learn2live. Ik blijf er alles aan doen om jou en alle andere lezers van mijn blogs te helpen bij een leven zonder stress … Warme groeten, Albert

    • Hoi Learn2Live. Een mooi geschreven reactie. Wel even een kanttekening. Ga niet “op zoek naar jezelf” ; daar kun je veel tijd mee verliezen. Je hebt jezelf namelijk al gevonden. Het is een kwestie van de “aanvallen” jezelf niet te laten hinderen ; daar is een versterking van de visie op jezelf voor nodig. Succes.

  2. Hoi Albert,
    Na een harde les waarin ik mezelf keihard tegen kwam, plan ik bewust tijd in om te ontspannen. Even genieten van een lekker glas kruidenthee, boek of een wandelingetje. Zo kan ik me veel beter concentreren.

  3. Hallo
    Door jarenlange mantelzorg voor mijn moeder heb ik veel haast gekend. Zo erg dat ik me als een hamster in een kooitje voelde ronddraaien…constant de motor aan. Van het werk altijd snel naar huis, want daar gaat het niet goed. Van huis naar het werk snel snel, want bijna te laat. Nu na 3x een burn out te hebben gehad ben ik veel meer gaan ontspannen. Voor dat ik naar moeder ga eerst zelf even mijn ding doen. Voordat ik naar het werk ga altijd even liggen en ademhalingsoefeningen doen. Zo voel ik mijn lichaam beter en besef dan dat haast hebben helemaal nergens op slaat.
    Bedankt voor je blog. Soms is dat nodig om nog meer bewust te zijn van waar je mee bezig bent.
    Groet,
    Annette

  4. Dag Albert, toer je nog steeds rond in het zonnige zuiden? Met je mooie blog heb je weer eens e.e.a. bij mij los gemaakt. Dank je.
    Haasten heb ik ervaren in mijn leven als achter iets aanjagen wat niet bij mij paste ondanks mijn vele kwaliteiten waarmee ik veel van de grond heb getild. Een soort van doen zonder er deel van uit te maken. Doen voor anderen dus i.p.v. voor mijzelf en daar moest ik eerst flink tegenaan knallen. Ik moest naar binnen en niet naar buiten. In 1967 zat ik to block en schreef het op. Wat toen uitzichtloos leek heeft mij inzicht opgeleverd als beloning van niet opgeven.
    Korte toelichting.
    ‘Vragen en depressie’ is ontstaan in een periode waarin ik, redelijk nieuw in het zakenleven, mij daar niet echt senang voelde ondanks successen. In mijn persoonlijke leven liep ook alles niet lekker en dat in zijn totaliteit maakte dat ik mij hoogst ongelukkig voelde. Dat ging echter weer over en zo goed en zo kwaad als het ging begon ik mijn draai te vinden ofschoon ik de lol van de macro wereld nooit echt heb kunnen zien. Geluk vind ik nog steeds in mijn micro wereld.

    Vragen en ……….depressie of alleen maar gedeprimeerd?
    Wat is succes, wat is werklust?
    Is werken een lust, is de lust een beloning, is succes een bekroning?
    Voor mij is het net als al het andere. Stomweg blind doordraven en
    machteloos bewust mee graven aan ondermijning.
    De eisen van leven, van welstand, van wereld en van materie, geven
    een volheid van niets. Een leven van kaal.
    Wat is de bedoeling eigenlijk van leven?
    Vormt dit leven nu het z.g. zweet van het aanschijn?
    Is dit aangevreten huwelijksgeluk mijn straf voor de fout van leven?
    Wie, wat, waar, waarom en waarvan?
    Waarheen voert de ketting van deze onzinnige levenstred, zonder interesse en kleur?
    Zonder vorm of vreugde, begeleid door z.g. blij gehuil van vreugdeloze mensen.
    Waar is hiervan het einde, wat is de zin van het begin van mijn bestaan?
    Of is er geen zin in het bestaan en leef je maar aan, vanaf het moment dat je stervend begint aan de weg die je door geboorte moet gaan? Als menselijk gedrocht van vocht en spieren. Vormloze klomp te midden van dito medeklompen.
    Is er buiten het jonge leven dat ik kreeg, in de vorm van 2 kinderen, nog zin in de massa waartoe ik behoor?
    Wat ik deed was mijn geweten belasten door mee te werken aan de geboorte van die kleinen. Die worden toegevoegd aan de eindeloze stroom van zoekende en niet wetende vreugdelozen.

    CeesHM de Bruin
    21.07.67

    • Beste Cees, dank weer voor jouw hartverwarmende feedback en het delen van jouw persoonlijke verhaal. Dat geeft mij het plezier om steeds weer een nieuwe blog te schrijven over de oorzaken, gevolgen en oplossingen van stress. Hartelijke groet Albert Sonnevelt

  5. Hallo Albert.
    20 jaar geleden, was ik ontzettend gehaast, dat ik zelf niet door had dat ik aan het opbranden was.
    Nu 20 jaar later is mijn stress weg. Ik heb veel onderzoek naar mezelf gedaan, daarin geleerd dat er toch maar 1 persoon belangrijk is om mijn leven. En ja, het klinkt misschien wat egocentrisch. Maar dat is mijn redding geweest. Eerst goed voor mezelf zijn. Dan kan ik ook goed voor andere zijn.
    De liefde in mij is de enige vriend die altijd over me waakt en dat ik de juiste beslissingen neem is de rust. En dan komt toch alles wat ik nodig heb naar me toe. Zonder stress een haar te hebben.
    Heerlijk is dat.
    Met veel rust een liefde.

  6. Hallo Albert, het heeft even geduurd voordat ik wist hoe en waarom en wanneer ik op de juiste wijze kon reageren op jouw blog over de haast. Ik wilde n.l. niet overhaast te werk gaan, bovendien werd ik door de extreme weersomstandigheden behoorlijk gedwongen om het nog rustiger aan te doen. Ik heb de tijd wel gebruikt om na te denken en stil te staan bij het begrip haast. Haast je niet, bij het werk dat werkelijk van belang is, want daarvoor krijg je nl. alle tijd, als je op tijd begint, als je op tijd vertrekt. Vandaag had ik mezelf voorgenomen om te kijken of ik de theorie van de afgelopen weken in praktijk zou kunnen brengen, want er was ondertussen wel het een en ander gebeurd waardoor mijn goede bedoelingen steeds weer opnieuw op de proef werden gesteld. Vandaag besloot ik in alle rust op tijd te vertrekken voor de wekelijkse boodschappen voor mijn zieke vriendin, wat iedere week al een verrassing is, omdat ik maar af moet wachten of ik al haar wensen met hulp van de winkeliers kan vervullen. Onderweg werd ik geconfronteerd met een boodschappenwagentje dat door iemand op straat was achter gelaten. Mezelf kennende, betekende dat een behoorlijke verandering in de planning, het zou wat je noemt onthaasten worden als ik ook nog dat wagentje op zou moeten halen, mijn fiets achterlaten, lopend naar de supermarkt en terug met de boodschappen, in de hoop dat het niet te veel en te zwaar zou zijn. Het zou toch wel zeker een half uur extra gaan kosten, maar het was droog, mijn man had bij mijn vertrek gezegd: amuseer je vandaag. Ik wist dat ik een beslissing had genomen, het zou niet alleen een uitdaging, maar ook een goede oefening zijn. Tot mijn grote verrassing stond bij haar in de hal een tweede wagentje! Voor het geval dat ik nog twijfelde of ik het plan uit zou voeren. Ik las het boodschappenbriefje en wist dat ik geen tijd kon verliezen met twijfelen, want deze uitdaging zou wij toch zeker nog een half uur gaan kosten. Ik nam twee boodschappen tassen mee voor de twee mega grote pakken closetpapier die ik om te beginnen op zou gaan halen. Het begon te miezeren maar denkend aan de warmte van de afgelopen weken en mijn optimisme dat ik door niemand werd gedwongen, maar dat dit mijn eigen vrije keuze was, maakte dat ik mij gezond en sterk genoeg vond om dat wagentje op de plaats van bestemming te krijgen. Ik liep niet achter een rollator! Dit was maar een momentopname! Op de terugweg maakte ik een grapje tegen de winkeljuffrouw: dit is de nieuwste versie van twee emmertjes water halen! Ik voelde mij perfect in evenwicht en dacht niet aan de tijd die het mij extra kostte, maar aan de woorden: haast je niet als je met iets bezig bent waar je een goed gevoel bij hebt. Nadat ik de eerste ronde had volbracht vertrok ik met mijn fiets naar het volgende wagentje. Dat lag ondergebladerd op z’n kant en zou eerst schoongemaakt moeten worden voor het de winkel in kon. Ik had nog niet echt goed gekeken wat de volgende boodschappen waren. Achteraf bleek dat ik van alles twee had i.v.m. de reclame. 2×5 =10! In ieder tas vijf dezelfde boodschappen voor het perfecte evenwicht! Dit keer hoefde ik ook maar de helft van de afstand lopend af te leggen. Terwijl ik deze gedachten probeer in woorden om te zetten word ik herinnerd aan die stomme redactie sommen vroeger op school, waar ik soms niks van begreep. Nu het mijn eigen onthaast verhaal was, snapte ik het helemaal. Het leek erop dat ik het ging redden, ook al moesten de andere boodschappen ook nog gedaan worden. Ik maakte onderweg een grapje over de twee ‘emmertjes’ met een moeder op een terras die ik op de heenweg ook al had gezien en die haar eigen bijzondere verhaal had. Ik wil niet weten hoelang dit verslag van mijn onthaasting inmiddels is geworden en wat er verder mee gaat gebeuren.ik heb de rest van de dag niet geprobeerd om de tijd die het extra had gekost in te halen, want ook daar kreeg ik door allerlei omstandigheden niets eens de kans voor. Ik denk nu wel dat ik voor de rest van mijn leven iets heb geleerd vandaag, want ik denk dat het opschrijven van dit verhaal ook wel weer een uur heeft gekost. Ik denk dat hierdoor een volgende keer minder tijd verloren zal gaan met twijfelen of ik iets wel of niet zal doen, want het zal ongetwijfeld ergens goed voor zijn geweest.

    • Hallo Tineke, dank voor jouw leuke reactie! Ik blijf er alles aan doen om jou en alle andere lezers van mijn blogs te helpen bij een leven zonder stress … Warme groeten, Albert

Een reactie plaatsen